بحران اوکراینی اروپا/ پوتین به دنبال چیست؟

خبرگزاری کرامت، گروه بین الملل: عملیات نظامی روسیه علیه اوکراین سوالات زیادی را در ذهن همگان ایجاد کرده است. سوالاتی نظیر اینکه دلیل اصلی این درگیری بر سر چیست؟ مختصات جغرافیایی این جنگ تا چه حد می تواند گسترش پیاده کند؟ تاثیر بحران اوکراین بر جایگاه قدرت سیاسی آمریکا چگونه است و مهم تر از همه پوتین در به راه اندازی این نبرد به دنبال چیست؟
اگر بخواهیم دلیل آغاز عملیات نظامی روسیه علیه اوکراین را  به صورت ریشه ای و از پایه بررسی کنیم باید به چندین ماه قبل بازگشت؛ زمانی که روسیه برای نخستین بار با اعلام اینکه قصد حمله نظامی به اوکراین را ندارد، نیروهای نظامی خود را در مرز این کشور مسقر کرد.
اظهار ناامیدی روسیه از پاسخ غربی ها و عدم به نتیجه رسیدن ماه ها کار دیپلماسی این کشور مبنی بر اینکه غرب نباید اجازه دهند اوکراین به ناتو بپیوندد یا اینکه کشورهای غربی باید نیروهای خود را از حوزه کشورهای سابق شوروی مانند لهستان و کشورهای بالتیک خارج کند، سبب شد تا جرقه های درگیری در این منطقه زده شود.
از سوی دیگر حمایت های روسیه از جدایی طلبان اوکراین شرق این کشور را نا آرام کرده و گمانه زنی ها برای حمله نظامی به اوکراین را تقویت کرد. تمام این اقدامات و اتفاقات سبب شد تا جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا به صراحت اعتراف کند که روسیه قصد احیای شوری را دارد.
سرانجام جنگ آغاز شد. هم دولت اوکراین و هم کشورهای غربی هشدارهای روسیه را درباره با پیوستن اوکراین به ناتو نادیده گرفتند و با فرمان ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه عملیات نظامی علیه اوکراین کلید خورد.

پوتین به دنبال چیست؟

اما مهم‌ترین سوال این است که هدف پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه از اشغال اوکراین چیست؟ دو سناریو برای این موضوع تصور شده است: یک؛ ضمیمه کردن اوکراین به خاک روسیه و دوم اینکه یک دولت دست‌نشانده در اوکراین به روی کار بیاید. درباره سناریوی اول که به گفته ناظران احتمال آن ضعیف است، به سخنان و مقاله پوتین استناد می‌شود که اصلا کشوری به نام اوکراین را قبول ندارد. طرفداران این نظریه می‌گویند: «اوکراین دومین کشور بزرگ قاره اروپاست و به همین دلیل برای روسیه اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد.» پوتین در یک سخنرانی گفته بود: « اوکراین برای ما تنها یک همسایه نیست، بخشی از تاریخ ماست. مردم اوکراین با ما همخون هستند و با ما پیوند خانوادگی دارند. اوکراین را لنین پایه‌گذاری کرد؛ اما امروز برخی از آنها مجسمه‌های لنین را می‌شکنند و به این کار «کمونیسم‌زدایی» می‌گویند. روسیه آماده است به اوکراین نشان دهد که کمونیسم‌زدایی واقعی چیست.» به اعتقاد رئیس‌جمهوری روسیه در جریان سقوط اتحاد جماهیر شوروی، از روسیه دزدی شد و روسیه در شرایط دشواری قرار گرفت.» به همین دلیل پوتین بر این باور است که کشوری به نام اوکراین اصلا وجود خارجی ندارد و تشکیل این کشور صرفا یک اشتباه بوده است. اما طرفداران سناریوی دوم می‌گویند که اشغال و ضمیمه اوکراین برای روسیه بسیار هزینه‌زا خواهد بود و هدف آنها براندازی زلنسکی و تشکیل یک دولت دست‌نشانده است. روسیه خود نیز گفته است، تاسیس یک دولت غیرنظامی و خلع سلاح کردن اوکراین است. آنتونی بلینکن و برخی دیگر از مقامات اطلاعاتی به سناریوی دوم باور دارند. حتی خود زلنسکی هم چنین باوری دارد. ولادیمیر زِلنسکی بامداد جمعه 25فوریه در حین صدور فرمان بسیج عمومی در سراسر اوکراین، برای مقابله با تهاجم روسیه گفت: هدف مسکو، او است. در این شرایط زلسنکی تاکید کرد کلیه افراد زیر پرچم و ذخیره مشمول این فرمان می‌شوند و باید برای مقابله با روسیه آماده شوند. او در سخنانی ویدیوئی از اینکه کشورش در برابر روسیه «تنها رها شده است» ابراز تاسف کرد و افزود: «چه کسی آماده نبرد در کنار ماست؟» و خود می‌افزاید: «هیچ کسی نیست.» او در این ویدئو به وجود «گروه‌های خرابکار روس» در پایتخت اشاره کرد. زلسنکی اشاره کرد که هدف شماره یک این گروه خرابکار «رئیس دولت» (یعنی شخص زلنسکی) است و هدف شماره دو «خانواده من» است. او افزود که روس‌ها خواهان این هستند که دولت اوکراین را سرنگون و دولتی دست‌نشانده در این کشور به‌وجود آورند. با این حال بایدن در یک سخنرانی هشدار جدی‌تری می‌دهد و می‌گوید خواب و خیال پوتین برای اشغال اوکراین، فراتر از تفسیرهایی از این دست است و جاسوس سابق کا.گ.ب سودای برقراری مجدد اتحاد جماهیر شوروی دارد.

تاثیرات بحران اوکراین برمنطقه و جهان

واقعیت آن است که بحران اوکراین تأثیر بسیار جدی بر تحولات اروپا، غرب آسیا و حتی جهان دارد. در بعد اقتصادی با توجه به اینکه روسیه یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت جهان بشمار می آید، این جنگ می تواند باعث افزایش قیمت انرژی در سراسر جهان شود. با افزایش قیمت انرژی و با توقف چرخه صادرات آن، اقتصاد جهان که از کرونا آسیب‌های بسیار شدیدی را دیده است، قادر به تحمل یک ضربه سخت دیگر نیست، لذا نفت خاورمیانه از اهمیت بیشتری برخوردار می‌شود.
نفت ایران سال‌ها است که به دلیل تحریم آمریکا تا حد زیادی از سبد نفتی جهان خارج شده است و کشورهایی مانند عربستان کسری حاصل از غیبت ایران را جبران کرده‌اند.
در این میان، عربستان به دلیل مداخلاتی که در بحران‌های منطقه‌ای داشته است مانند حمایت از تروریست‌ها در سوریه، لبنان و عراق و نیز جنگ ۷ ساله با یمن حال خوشی ندارد.
این دولت با کسری بسیار سنگین بودجه روبرو است و افزایش قیمت نفت به نوعی می‌تواند آن را از مشکلات ناشی از کسری بودجه نجات دهد. از سوی دیگر افزایش تولید، نیازمند سرمایه گذاری در زیرساخت‌های تولید نفت است که در شرایط فعلی بعید به نظر می‌رسد که عربستان قادر به ورود به این عرصه باشد.
کما اینکه حملات موشکی و پهپادی یمن به ساختارهای تولید و صدور نفت، به معنی هدر رفت هزینه کرد در این حوزه است. پس باید گفت دیگر مانند گذشته، عربستان در این حوزه قادر به نقش آفرینی در راستای اراده آمریکا و غرب نیست. دیگر رژیم‌های اقماری عرب خلیج فارس نیز از این قاعده مستثنی نیستند.
بر این اساس، جهان باید خود را آماده افزایش سنگین قیمت انرژی کند و اساساً این سوال مطرح می‌شود که آیا اقتصاد جهان تحمل پذیری آن را دارد؟ گزینه دیگر رجوع به ایران و ایجاد فرصت برای ورود نفت ایران به بازارهای جهانی است. یعنی یا لغو تحریم‌های ایران در چارچوب گفتگوهای وین و یا اغماض غرب در این حوزه که در هر دو صورت به معنی عقب نشینی غرب در مقابل ایران و افزایش توان اقتصادی ایران و نیز افزایش جایگاه و نفوذ ایران در منطقه و جهان خواهد شد.
عملیات روسیه علیه اوکراین و انفعال محض دولت‌های غربی علیرغم همه وعده‌هایی که به دولت اوکراین داده بودند نیز یک پیام مهم برای رژیم‌های منطقه در غرب آسیا به همراه دارد و آن اینکه گره زدن امنیت به غرب اشتباه است و بلوک غرب در مواقع بحرانی حتماً پشت آنها را خالی می‌کند. لذا به نظر می‌رسد آنها باید در ائتلاف‌ها و همپیمانی های خود تجدید نظر کنند. خصوصاً که آمریکا ناگزیر از خروج از منطقه شده است و علت اصلی خروج هم فشار محور مقاومت است. بر این اساس، تقابل با محور مقاومت و افزایش تنش‌ها با آن و در پیش گرفتن سیاست‌هایی که محور مقاومت را حساس و نگران سازد، باید از حوزه انتخاب‌ها خارج شود.
رژیم صهیونیستی نیز یکی از نگران‌ترین بازیگران منطقه در مواجهه با جنگ اوکراین است. اسرائیل رژیمی است که توسط جریان استعماری غرب تأسیس شده و همواره مورد حمایت مادی، سیاسی و نظامی آن بوده است. بر این اساس، ناگزیر از همسویی با غرب در انتخاب‌هایش است. آمریکا و اتحادیه اروپا در بحران اوکراین مواضعی علیه روسیه اتخاذ کرده‌اند. لذا رژیم صهیونیستی نیز ناگزیر از همسویی با آنها بوده است چرا که همچنان حیاتش به غرب وابسته است.