برگشت خوردن محصولات کشاورزی صادراتی از روسیه/ وزارت جهاد کشاورزی باید به محصولات کشاورزی شناسنامه بدهد که نداده است

ماجرای برگشت خوردن محصولات کشاورزی صادراتی ایران از روسیه یکی از مسایل مهم اقتصادی در روابط بین این دو کشور است که باید هرچه سریعتر تدبیری اساسی برای آن در نظر گرفت. 

به گزارش خبرگزاری کرامت، پس از افزایش بی سابقه صادرات محصولات کشاورزی ایران به روسیه، این کشور از ایران خواسته آمار دقیق تولید سبزیجات و میوه را در خاک این کشور و حجم کلی صادرات این محصولات را به روسیه ارائه کند. با توجه به اینکه طرف ایرانی نتوانست اطلاعات دقیقی در خصوص منابع اصلی تولید محصولات در خاک خود ارائه دهد، روسیه اعلام کرد به زودی واردات اینگونه محصولات را از ایران ممنوع خواهد کرد. کارشناسان روسیه بر این باورند که صادرکنندگان ایرانی محصولات تولیدی دیگر کشورها را با تغییر اسناد با نام محصول ایرانی به روسیه صادر می‌کنند که بر خلاف مقررات و تمهیدات در نظر گرفته شده برای کمک به اقتصاد دو کشور است.

اولین گام، ممنوعیت فلفل

اولین گام این ممنوعیت مربوط به فلفل بود. فدراسیون روسیه نامه ای به رئیس گمرک داغستان نوشته و تأکید کرد، واردات فلفل‌ از ایران به دلیل آنچه نقض مکرر استانداردهای بهداشتی عنوان شده است، انجام نشود.

در همین راستا رئیس اتحادیه ملی محصولات کشاورزی ایران به رسانه ها گفت: روسیه فلفل وارداتی از ایران را با ادعای‌ نداشتن گواهینامه باقیمانده سموم کشاورزی، مرجوع کرده است.

وی در پاسخ به اینکه آیا ممنوعیت واردات تنها برای فلفل است یا سایر محصولات کشاورزی یا غذایی را هم در بر می گیرد؟ گفت: در این نامه که به زبان روسی نوشته شده و به فارسی ترجمه شده است، چندان غرض‌ گویا نیست اما در بخشی از نامه به فلفل اشاره شده است و در بخشی دیگر از نامه ظاهرا عنوان محصولات کشاورزی آمده است.

نامه نگاری ها و هشدارهای رسمی روسیه

پس از آن، نامه نگاری هایی بین دو دولت انجام شد. براساس اعلام سفارت ایران در روسیه؛ در خردادماه سال جاری، سرویس فدرال نظارت بر بهداشت دامی و گیاهی روسیه طی نامه های به عنوان وزارت جهاد کشاورزی ایران با اعلام ایجاد تغییرات در قوانین و مقررات این کشور در رابطه با مصرف سموم در کشاورزی، پیش نویس پروتکل همکاری در زمینه استفاده بی خطر از سموم علفکش و آفتکش را ارسال نموده و خواهان برگزاری مذاکرات بر روی متن آن شده بود.

سفارت جمهوری اسلامی ایران هم  طی نامه ای به تاریخ 21/3/1400 ضمن ارسال پیش نویس این پروتکل به وزارت جهاد کشاورزی (از طریق وزارت امور خارجه)، در انتهای نامه تاکید کرد: «با توجه به اهمیت این موضوع و لزوم رعایت قواعد و مقررات مربوط به بهداشت گیاهی در صادرات محصولات کشاورزی کشورمان به روسیه، خواهشمند است موضوع به فوریت پیگیری و نتیجه به این نمایندگی اعلام گردد».

سفارت از تاریخ یادشده طی نامه های عدیده و همچنین تماس های تلفنی با نهادهای ذیربط داخلی، ضمن هشدار در خصوص عواقب عدم رعایت استانداردهای بهداشتی در برخی محصولات، به کرات نسبت به امکان ممنوع شدن صادرات برخی از محصولات کشاورزی ایران به روسیه و اتحادیه اوراسیا، هشدار داده و مکررا درخواست می نمود که ضمن اعمال نظارت دقیق تر در صدور گواهی های بهداشتی محصولات صادراتی، مذاکره در زمینه پروتکل پیشنهادی آغاز گردد.

در نهایت پس از 48 مکاتبه این سفارت در زمینه موارد نقض مقررات بهداشتی و هشدارهای مکرر، اولین دور از مذاکرات بین طرفین در تاریخ 4/8/1400 برگزار گردید. طرف روسی هم در جلسه مذاکرات و هم در مکاتبات بعدی به صراحت اعلام کرد در صورت تکرار موارد نقض، رژیم ممنوعیت موقت بر ورود برخی از محصولات کشاورزی ایران به خاک روسیه را مورد بررسی قرار خواهد داد. طرف ایرانی نیز تدابیرخود برای جلوگیری از موارد نقض مقررات را اعلام کرد. از جمله این اقدامات، تعطیل کردن تعدادی از آزمایشگاه های بخش خصوصی است که برای کالاهای فاقد استاندارد، گواهی بهداشتی صادر کرده بودند.

یکی از موانع موجود در سر راه مذاکرات مربوط به پروتکل پیشنهادی طرف روسی، آن است که موضوعات این سند صرفا در حوزه صلاحیت این دو سازمان ایرانی و روسی نیست بلکه نهادهای دیگری همچون سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز باید هم در روند مذاکرات و هم در اجرای مقررات مشارکت و نظارت نمایند. متاسفانه طی ماه های گذشته، علیرغم پیگیری های مکرر این سفارت و وزارت امور خارجه کشورمان، هنوز سازمان هایی که حضور آنان در این روند ضروری است از خود مشارکت نشان نداده اند.

اعمال رژیم ممنوعیت موقت بر ورود برخی محصولات کشاورزی دیگر کشورها به روسیه توسط نهادهای ذیربط نظارتی این کشور، امری است که طی سال های گذشته شاهد آن بوده ایم. پیش از اعمال ممنوعیت بر واردات فلفل از ایران، ورود تعدادی از محصولات کشاورزی ترکیه نیز به روسیه ممنوع گردیده است و در خبر مربوط به آن، اعلام شده بود این ممنوعیت به دلیل خودداری کشور یادشده از امضاء پروتکل استفاده بی خطر از سموم علفکش و آفتکش و وجود آثار سموم در این محصولات بوده است.

پیگیری های مستمر سفارت جمهوری اسلامی ایران در مسکو برای جلوگیری از ممنوعیت واردات برخی از محصولات کشاورزی کشورمان به روسیه طی ماه های گذشته و هشدارهای مکرری که بارها به صورت کتبی در قالب نامه ها و گزارش ها به نهادهای ذیربط ارسال می شد، برای جلوگیری از ورود لطمه به تولیدکنندگان، تجار و تمامی افراد و بخش هایی است که به طور مستقیم یا غیر مستقیم از آن منتفع می شوند و در نهایت با هدف حفظ و گسترش حجم مبادلات تجاری ایران و روسیه بوده است.

نقش سازمان غذا و داروی ایران در سلامت محصولات کشاورزی

«حسین عزیزی» مدیرکل فرآورده‌های غذایی و آشامیدنی سازمان غذا و دارو در پاسخ به این سوال که نقش وزارت بهداشت در بررسی وضعیت سموم در محصولات کشاورزی چیست، گفت: وزارت جهاد کشاورزی باید به محصولات کشاورزی شناسنامه بدهد که نداده است.

عزیزی در پاسخ به این سوال که آیا وزارت بهداشت هیچگونه نقشی در نظارت بر وضعیت سموم کشاورزی ندارد، گفت: مسائل را با هم اشتباه نکنید. وزارت جهاد کشاورزی باید مزارع و باغ‌ها را شناسنامه دار کند، یعنی به آنها کد بدهد که این کار را انجام نداده است. گواهی صادرات محصولات خام کشاورزی یعنی سبزیجات و صیفی‌جات و میوه ها همگی برعهده وزارت جهاد کشاورزی است. 

او افزود: وزارت بهداشت هیچ دخالتی در این مساله ندارد. وزارت بهداشت سبزی و صیفی‌جات را در سطح عرضه یعنی میادین میوه و تره‌بار نمونه می‌گیرد و از نظر سموم آزمایش می‌کند که این آزمایش‌ها، تنها بررسی وضع موجود است، اما چون محصولات شناسنامه ندارند، مشخص نیست که این محصولات از کدام باغ و مزرعه است. بنابراین این موضوعات هیچ ربطی به هم ندارند. ضمن اینکه صادرات مواد خام کشاورزی هیچ ربطی به وزارت بهداشت ندارد. 

عزیزی در پاسخ به این سوال که براساس بررسی وزارت بهداشت روی محصولات کشاورزی عرضه شده در تره‌بارها، وضعیت سموم استفاده شده در این محصولات چگونه است؟ گفت: ما این مساله را به سازمان‌های مسئول و مجلس گزارش می‌دهیم، اما وزارت جهاد کشاورزی وظیفه خودش یعنی شناسنامه دار کردن مزارع را انجام نمی‌دهد. 

او در پاسخ به این سوال که مگر وزارت بهداشت مسئول سلامت مردم نیست و چرا اختلاف نظر درباره سلامت محصولات کشاورزی ایرانی وجود دارد؟ گفت: همه این مسائل فعلا به جهاد کشاورزی مربوط است و باید از آنها بپرسید. اگر هم قرار است هماهنگی صورت بگیرد باید جلسه برگزار شود که طول می‌کشد و فعلا تمام مسئولیت های این موضوع با جهاد کشاورزی است.

عزیزی در پاسخ به این سوال که آیا وزارت بهداشت اقدامی انجام داده است که نظارتش بر محصولات کشاورزی را گسترده‌تر از قبل کند، گفت: وزارت بهداشت صدها بار در خصوص شناسنامه دار کردن مزارع نامه نگاری کرده است. 

مدیرکل فرآورده‌های غذایی و آشامیدنی سازمان غذا و دارو این سوال که مهمترین سموم تشخیص داده شده از سوی وزارت بهداشت در محصولات کشاورزی عرضه شده در میادین تره‌بار چیست، را بدون پاسخ گذاشت.